Bilindiği gibi ülke genelinde Gıda Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı’na bağlı Tarım İl Müdürlükleri, eczaneler üzerinde denetimler gerçekleştirmekte; mama ve takviye edici gıdalar gibi gıda satışı yapan eczanelerden İşletme Kayıt Belgesi şartı aramaktadır. İşletme kayıt belgesi olmayan eczanelere uyarıda bulunup tutanak tutmakta; daha sonraki denetimlerinde ise cezai işlem uygulamaktadır. Eczanelerin işletme kayıt belgesi sorunu verilen hukuki mücadeleler doğrultusunda mahkeme kararları ile aşılır hale gelmiştir.
Her şeyden önce, eczanelerin gıda işletmesi olarak değerlendirilmesi, eczacıların da gıda işletmecisi olarak değerlendirilmesi eczanelerin işletme kayıt belgesi sorunu yaşamasına neden olmaktadır. Oysa çoğu eczaneler, gıda işletmesi niteliğini haiz olmadığından haksız idari para cezalarına maruz bırakılmaktadır.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır. Bu kanunun 3. maddesinin birinci fıkrasının (26) numaralı alt bendinde, “Gıda işletmecisi”, kâr amaçlı olsun veya olmasın kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımının herhangi bir aşamasında kontrolü altında yürütülen faaliyetlerin, mevzuat hükümlerine uygunluğundan sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi ifade etmektedir. “İşletmelerin kayıt ve onayı” başlıklı 30. Maddesinde de, kanun kapsamındaki gıda ve yem işletmelerinden onaya veya kayıt işlemine tâbi olanlar ile onay ve kayıt işlemlerine ilişkin hususların Bakanlıkça belirleneceğini, onaya tâbi işletmeler için, faaliyete geçmeden önce Bakanlıktan onay alınması zorunlu olduğunu, kayıt işlemine tâbi işletmelerin, faaliyetleri ile ilgili işletme kayıtlarını Bakanlığa yaptırmak zorunda oldukları belirtilmiştir.
Bakanlığın bu hükümler doğrultusunda eczaneleri gıda işletmesi olarak kabul etmesi ve onaya tâbi olduğunu iddia ettiği eczanenin ilgili mevzuatta belirlenen şartlara uygun faaliyette bulunmadığını belirlemesi durumunda, bu eczanenin faaliyetini durdurmaktadır. “Hijyen ve resmî kontroller ile ilgili yaptırımlar” başlıklı 41. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde ise, 30 uncu maddenin birinci fıkrası gereği kayıt yaptırmayan eczanelere ikibin Türk Lirası, perakende işyerlerine bin Türk Lirası idarî para cezası verebilmektedir.
Gıda Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı İl Müdürlükleri, hem eczaneleri denetleme yetkisini kendisinde görmekte hem de eczanelerde satılan ürünlere göre idari para cezası tesis etmektedir.
Oysa; nelerin eczanelerde satılabileceği, 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun’un 28. Maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Bu hükme göre, “Beşerî ilaçlar, Sağlık Bakanlığından ruhsatlı geleneksel bitkisel tıbbi ürünler; Sağlık Bakanlığının iznine tabi olan homeopatik tıbbi ürünler, enteral beslenme ürünleri dâhil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları münhasıran eczanede satılır. İlgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen veya ithal edilen gıda takviyeleri, eczacılık ve ziraatta kullanılan ilaç, kimyevi madde ve diğer sağlık ürünleri, veteriner biyolojik ürünler hariç veteriner tıbbi ürünleri, kozmetik ürünler, kapsamı Sağlık Bakanlığınca belirlenen tıbbi malzemeler, anne sütü ve beslenme yetersizliğinde kullanılan çocuk mamaları ile erişkinlerin metabolizma bozukluklarında kullanılan tüm destekleyici ürünler ve Türk Eczacıları Birliği tarafından çıkarılan bilimsel yayınlar eczanelerde satılabilir.”
Bu düzenlemeyle aynı doğrultuda Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmeliğine göre, “Gıda takviyeleri”, normal beslenmeyi takviye etmek amacıyla vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, aminoasit gibi besin öğelerinin veya bunların dışında besleyici veya fizyolojik etkileri bulunan bitki, bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddeler, biyoaktif maddeler ve benzeri maddelerin konsantre veya ekstraktlarının tek başına veya karışımlarının kapsül, tablet, pastil, tek kullanımlık toz paket, sıvı ampul, damlalıklı şişe ve diğer benzeri sıvı veya toz formlarda hazırlanarak günlük alım dozu belirlenmiş ürünleri ifade etmektedir. Aynı yönetmeliğin, “Eczaneden satışı yapılacak ürünler” başlıklı 42. Maddesinde nelerin sadece eczanelerde satılabileceği nelerin eczanelerde de satılabileceği açıkça düzenlenmiştir. Buna göre, enteral beslenme ürünleri dahil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamalarının münhasıran eczanelerde satılacağı, ilgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen veya ithal edilen gıda takviyelerinin, anne sütü ve beslenme yetersizliğinde kullanılan çocuk mamaları ile erişkinlerin metabolizma bozukluklarında kullanılan tüm destekleyici ürünlerin eczaneler de satılabileceği açıkça ifade edilmiştir.
Yine aynı yönetmeliğe göre, eczanede satılan ürünler için kanunlarda öngörülen bulundurulma vasıflarını sağlamak kaydıyla başka herhangi bir kurum ya da kuruluştan ayrıca kayıt, onay veya izin belgesi alınması gerekmemektedir. Oysa eczanelerden gıda işletme kayıt belgesi bulundurması istenmekte, hukuka aykırı uygulamalara sebebiyet verilmektedir.
Tüm bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, ilgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen veya ithal edilen gıda takviyeleri, eczanelerde satılabilecek ürünler arasında sayılmakta ve eczanede satılan ürünler için kanunlarda öngörülen bulundurulma vasıflarını sağlamak kaydıyla başka herhangi bir kurum ya da kuruluştan ayrıca kayıt, onay veya izin belgesi alınmasına gerek bulunmamaktadır. Bu kapsamda gıda işletme kayıt belgesi bulundurmayan eczanelere yönelik idari yaptırım kararları hukuka aykırılık teşkil etmektedir.
Bu durumda, ilgili makamlardan izin ve ruhsat alınarak üretilmiş/ithal edilmiş gıda takviyelerinin satışı için başka herhangi bir kurum ya da kuruluştan ayrıca kayıt, onay veya izin belgesi alınmasına gerek olmayıp, takviye edici gıdaların satıldığı eczaneler gıda işletmesi, bu eczanelerden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişilerin de gıda işletmecisi olarak değerlendirilmesi idare mahkemeleri tarafından hatalı kabul edilmektedir. Açılacak iptal davaları ile eczanelerin işletme kayıt belgesi sorunu aşılabilir halde bulunmaktadır.
